به صورت برهان قطعى محال بودن ديده شدن خداى متعال را با چشم سر اثبات كرده « 1 » در اينجا ( اگر إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ ظهور در مبناى نگريستن چهره‌ها با چشم سر به خداوند داشته باشد ) آن را قرينه صارفه « 2 » براى فهم اين آيه به كار مىبرد و مىگويد : مراد از اين آيه نگريستن با چشم سر به خداى متعال نيست و آيه بايد تأويل شود و يا در آيه شريفه : وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا ؛ « 3 » « و پروردگار تو و فرشته در صف مىآيند » در اين آيه نيز فعل « جاء » به « ربّك » إسناد داده شده ولى چون برهان قطعى عقلى بر محال بودن رفت و آمد و انتقال مكانى براى خداوند متعال ثابت است « 4 » قرينه است كه اين إسناد ، إسناد مجازى و به اصطلاح مجاز عقلى است و آياتى ديگر . . . « 5 » عقل به اين معنا كه نقش منبع را دارد ( نه نقش مصباح ) از نظر شيعه حجت و قابليت تأويل ظواهر آيات به وسيله آن امكان‌پذير است البته همان‌طوركه گفته شد در صورتى كه اين ادراك نظرى به شكل برهان قطعى عقل باشد نه آنكه از مظنونات عقلى يا قياسهايى كه از مقدمات غير يقينى تشكيل يافته ، پديد آيد . در برخى از روايات شيعى نيز با تصريح به همين برهان عقلى ، اين آيات تفسير شده و ظاهر آنها تأويل گشته است ، « 6 » اين روايات نيز دليلى گويا بر تأثير شيعه از اهل

--> ( 1 ) . ر . ك : حسن حلّى ( علّامه حلّى ) ، نهج المسترشدين في اصول الدين ، ص 50 ؛ محمد طوسى ، تجريد الاعتقاد ، ص 230 ، 231 ؛ حسن حلى ( علّامه حلّى ) ، شرح تجريد الاعتقاد ، ص 230 ، 231 ؛ مفسران شيعه بر اساس همين برهان آيه را معنا كرده‌اند ر . ك : الميزان ، ج 20 ، ص 112 ؛ التبيان ، 10 ، ص 197 ؛ سيد مرتضى ، امالى ، ج 1 ، ص 27 - 36 . ( 2 ) . به تعبير برخى از بزرگان برهان عقلى در اينجا تنها در حد قرينه صارفه است و قرينه معيّنه نيست يعنى فقط لفظ را از دلالت بر معنايى كه خود به خود ظاهر در آن است ، منصرف مىگرداند ولى دلالتى بر تعيين معناى لفظ و مراد گوينده ندارد و در نتيجه براى تعيين مراد بايد از قرينه ديگر كمك گرفت . ر . ك : روش‌شناسى تفسير ، زير نظر محمود رجبى ، ص 190 . ( 3 ) . فجر ، 22 ( 4 ) . نهج المسترشدين ، ص 51 ؛ تجريد الاعتقاد ، ص 227 ( 5 ) . مانند آيات : انعام ، 3 ؛ زخرف ، 55 ؛ طه ، 5 و . . . ( 6 ) . ر . ك : على حويزى ، نور الثقلين ، ج 5 ، ص 574 ، ح 20 ؛ التوحيد ، ص 132 ، 133 ( باب القدرة ) ، ح 15 ، ص 162 ، 168 و ( باب 26 ) ، ح 1 ، 2 و نيز ، علل الشرائع ، ج 1 ، ( باب 98 ، علة احتجاب اللّه جل